Dasturlashni noldan, o'zbek tilida o'rgan

JavaScript'dan tortib backend, frontend va DevOps'gacha — to'liq o'quv dasturi o'zbek tilida, batafsil tushuntirishlar va brauzerda ishlaydigan interaktiv misollar bilan. Jami 226 ta dars.

Birinchi darsdan boshlash →

To'liq mundarija

Web dasturlashning to'liq yo'l xaritasi. Har bir dars amaliy misollar bilan.

1-qism: JavaScript tili

Kirish

JavaScript haqida

JavaScript nima, u qanday paydo bo'lgan va bugungi kunda qayerda ishlaydi.

Qo'llanmalar va spetsifikatsiyalar

ECMAScript spetsifikatsiyasi, MDN va boshqa ishonchli manbalar.

Kod muharrirlari

IDE va yengil muharrirlar — dasturchining asosiy ish quroli.

Ishlab chiquvchi konsoli

Brauzer developer tools va konsol orqali xatolarni ko'rish.

JavaScript asoslari

Salom, dunyo!

JavaScript kodini HTML sahifaga qanday ulash: script tegi, src atributi va tashqi fayllar.

Kod tuzilishi

Instruksiyalar, nuqta-vergul (;) qo'yish qoidalari, avtomatik qo'yilish tuzoqlari va izohlar.

Zamonaviy rejim, "use strict"

"use strict" direktivasi nima, u nimani o'zgartiradi va zamonaviy kodda uning avtomatikligi.

O'zgaruvchilar

let, const va var; o'zgaruvchi yaratish, nomlash qoidalari, camelCase va const ma'nosi.

Ma'lumot turlari

JavaScript'ning 8 ta ma'lumot turi va typeof operatori.

Turlarni o'zgartirish

String, Number va Boolean konvertatsiyasi hamda qanday qiymatlar 0, false yoki NaN bo'lishi.

Asosiy operatorlar, matematika

Matematik amallar, unar operatorlar, ustuvorlik, += kabi qisqartmalar va string+son xatti-harakati.

Taqqoslashlar

Taqqoslash operatorlari, == va === farqi, matnlarni leksikografik taqqoslash, null/undefined tuzoqlari.

Shartli operatorlar: if, ?

if/else if/else konstruksiyasi, shartning boolean'ga o'girilishi va ternar operator ? :.

Mantiqiy operatorlar

|| && ! operatorlari, qisqa tutashuv (short-circuit) va ularning qiymat qaytarish xususiyati.

Nullish birlashtiruvchi operator ??

?? operatori nima, uning || dan farqi (0 va bo'sh matn holatlari) va ustuvorligi.

Sikllar: while va for

Bir xil amallarni ko'p marta takrorlash uchun sikllar — while, do..while va for.

switch konstruksiyasi

Bir o'zgaruvchini bir nechta qiymat bilan solishtirish uchun switch/case/default.

Funksiyalar

Kodni takrorlamaslik uchun asosiy vosita — funksiya e'loni, parametrlar, return.

Funksiya ifodalari

Funksiya — bu qiymat. Function Expression, Function Declaration va callback funksiyalar.

Strelka funksiyalari, asoslari

() => sintaksisi — funksiyalarni yozishning qisqa va qulay usuli.

Kod sifati

Brauzerda debugging

Sources paneli, breakpoint'lar, kodni qadamma-qadam bajarish va debugger buyrug'i.

Kod uslubi

Qavslar, chekinish, qator uzunligi, nomlash va linterlar (ESLint).

Izohlar

Yaxshi va yomon izohlar; nima uchun (nima emas, nega) izoh kerak.

Avtomatlashtirilgan testlar (Mocha)

Nega test kerak; BDD; describe/it/assert; TDD jarayoni.

Polyfill va transpilyatorlar

Babel, transpiler nima, polyfill nima, core-js va eski brauzerlar mosligi.

Obyektlar: asoslar

Obyektlar

Obyekt yaratish, xossalar bilan ishlash, nuqta va kvadrat qavslar, delete, hisoblangan xossalar, "in" operatori va for..in sikli.

Obyekt havolalari va nusxalash

Obyektlar havola (reference) orqali saqlanadi va ko'chiriladi. = obyektni nusxalamaydi. Object.assign, sayoz nusxa va structuredClone.

Axlat yig'ish (Garbage collection)

Xotira boshqaruvi, erishuvchanlik (reachability), root, ishlatilmaydigan obyektlarni tozalash va mark-and-sweep algoritmi g'oyasi.

Obyekt metodlari, this

Obyektga metod qo'shish, this kalit so'zi, this'ning chaqiruvga bog'liqligi va strelka funksiyalarda this yo'qligi.

Konstruktor, new operatori

Konstruktor funksiyalar va new operatori yordamida bir turdagi ko'plab obyektlarni yaratish.

Optional chaining ?.

?. operatori — zanjirdagi oraliq xossalar mavjud bo'lmasa ham xatosiz ishlaydigan xavfsiz kirish usuli.

Symbol turi

Symbol — noyob identifikatorlar yaratuvchi primitiv tur, yashirin xossalar va tizimli simvollar.

Obyektni primitivga o'girish

Obyekt matematik yoki satr operatsiyalarida qanday primitivga aylantiriladi: hint, Symbol.toPrimitive, toString va valueOf.

Ma'lumot turlari

Primitivlar metodlari

Primitiv qiymatlar (satr, son, mantiqiy) ustida ham metod chaqirish mumkin. Bu qanday ishlaydi va "obyekt o'ramchasi" nima?

Sonlar

Sonlarni yozish usullari, sanoq tizimlari, yaxlitlash, aniqlik muammolari va Math obyekti bilan ishlash.

Satrlar

Matn ma'lumotlari: tirnoq turlari, shablon satrlar, maxsus belgilar, uzunlik, belgilarga murojaat va satr metodlari.

Massivlar

Tartiblangan ma'lumotlar to'plami: yaratish, indekslar, uzunlik, qo'shish/o'chirish metodlari va aylanish (loop).

Massiv metodlari

Massivlarni boshqarish uchun eng muhim metodlar: qo'shish/o'chirish, qidirish, saralash, transformatsiya va reduce.

Iteratsiyalanuvchi obyektlar (iterable)

for..of qanday ishlaydi, Symbol.iterator, o'z iterable obyektingni yaratish, Array.from.

Map va Set

Map — istalgan kalitli assotsiativ to'plam; Set — unikal qiymatlar to'plami. Obyektdan farqi va iteratsiya.

WeakMap va WeakSet

Kuchsiz havolalar, faqat obyekt kalitlar, iteratsiya yo'qligi va amaliy qo'llanishi (kesh, qo'shimcha ma'lumot).

Object.keys, values, entries

Obyekt kalitlari, qiymatlari va juftliklarini massiv sifatida olish; ular ustida aylanish va qayta yig'ish.

Destrukturizatsiya

Massiv va obyektlarni alohida o'zgaruvchilarga qulay tarzda ajratib olish.

Sana va vaqt (Date)

Date obyekti bilan sana yasash, komponentlarini olish, timestamp va sanalar ayirmasini hisoblash.

JSON metodlari, toJSON

Obyektni JSON satriga aylantirish (stringify) va qayta o'qish (parse); replacer, bo'shliq, reviver va toJSON.

Funksiyalar bilan chuqur ishlash

Rekursiya va stek

Rekursiya g'oyasi, asos va rekursiv holat, faktorial, daraja, Fibonachchi va ijro steki.

Rest parametrlar va spread

...rest parametrlar, eski arguments obyekti, ...spread bilan yoyish va nusxa olish.

O'zgaruvchi ko'lami, closure

Blok ko'lami (let/const), leksik muhit, closure va hisoblagich (counter) misoli.

Eski "var"

var ning o'ziga xosligi, blok ko'lami yo'qligi, hoisting va nega let/const afzal.

Global obyekt

globalThis, window/global, global funksiyalar va nega global o'zgaruvchidan qochish kerak.

Funksiya obyekti, NFE

Funksiya ham obyekt ekanligi, uning name va length xossalari, o'z xossalarini qo'shish hamda Named Function Expression (NFE).

new Function sintaksisi

Satrdan funksiya yaratish: new Function('a', 'b', 'return a + b'), uning qo'llanishi va cheklovlari.

setTimeout va setInterval

Kodni kechiktirib yoki takroran bajarish: setTimeout, clearTimeout, setInterval, clearInterval, nolinchi kechikish va ichma-ich setTimeout.

Dekoratorlar va uzatish, call/apply

Kontekstni uzatuvchi func.call va func.apply metodlari, keshlovchi dekorator hamda argumentlarni uzatish.

Funksiya bog'lash (bind)

this yo'qolishi muammosi, func.bind orqali kontekstni bog'lash va qisman qo'llash (partial application).

Strelka funksiyalari (qayta ko'rib chiqish)

Strelka funksiyalarining chuqur xususiyatlari: o'z this va arguments yo'qligi, new bilan ishlamasligi va qachon foydali ekanligi.

Obyekt xossalari konfiguratsiyasi

Xossa bayroqlari va deskriptorlari

Obyekt xossalari faqat qiymatdan iborat emas — ular writable, enumerable va configurable bayroqlariga ega. Ularni qanday o'qish va o'zgartirish mumkin.

Getter va setterlar

Aksessor xossalar — bu funksiyalar orqali qiymatni o'qish va yozishni boshqaruvchi maxsus xossalar. Ular validatsiya va hisoblangan qiymatlar uchun ajoyib.

Prototiplar, meros

Prototipli meros

[[Prototype]] yashirin xossa, __proto__, prototip zanjiri va xossalar qanday qidirilishi.

F.prototype

Konstruktor funksiyaning prototype xossasi, new bilan bog'liqligi, default prototype va constructor.

Tug'ma prototiplar

Object.prototype, Array.prototype, String.prototype va boshqalar, hamda ularni kengaytirish xavfi.

Prototip metodlari, protosiz obyektlar

Object.create, Object.getPrototypeOf/setPrototypeOf, __proto__ nima uchun eskirgan va Object.create(null).

Klasslar

Klass asosiy sintaksisi

class kalit so'zi, constructor, metodlar, getter/setter, hisoblangan nomlar va class ifodasi.

Klass merosi

extends kalit so'zi, super() konstruktorda, super.method() va metodlarni qayta aniqlash (override).

Statik xossa va metodlar

static metodlar, statik xossalar, factory metodlar va statik meros.

Maxfiy va himoyalangan xossalar

protected konvensiyasi (_), private #maydonlar, getter/setter bilan himoya va inkapsulyatsiya.

Tug'ma klasslarni kengaytirish

Array, Error kabi tug'ma klasslarni extends qilish va Symbol.species tushunchasi.

instanceof tekshiruvi

instanceof operatori, prototip zanjiri orqali tekshiruv, Symbol.hasInstance va Object.prototype.toString.

Mixinlar

mixin g'oyasi, Object.assign bilan qo'llash, hodisali mixin misoli va merosdan farqi.

Xatoliklarni boshqarish

Xatoliklarni boshqarish, try...catch

try...catch...finally, Error obyekti, throw operatori va o'z xatoliklaringizni tashlash.

Maxsus xatoliklar, Error'ni kengaytirish

Error'dan extends qilish, o'z xato klasslari, instanceof, xatoliklar ierarxiyasi va wrapping.

Promise, async/await

Kirish: callback'lar

Asinxron harakatlar, callback g'oyasi, xatolik-birinchi (error-first) uslub va "callback jahannami" muammosi.

Promise

new Promise(executor), resolve/reject, holatlar (pending/fulfilled/rejected) va .then/.catch/.finally metodlari.

Promise zanjiri

.then zanjiri, qiymatni bosqichma-bosqich uzatish, then ichida promise qaytarish va zanjirning tekis bo'lishi.

Promise bilan xatoliklarni boshqarish

.catch bilan xatoliklarni ushlash, xatoning zanjir bo'ylab o'tishi, qayta tashlash va unhandledrejection hodisasi.

Promise API

Promise klassining statik metodlari: all, allSettled, race, any, resolve va reject.

Promisifikatsiya

Callback qabul qiluvchi funksiyani promise qaytaradigan funksiyaga aylantirish.

Mikrovazifalar (microtasks)

Mikrovazifa navbati, .then callback'lari tartibi va setTimeout bilan farqi.

Async/await

async funksiyalar, await, try/catch bilan xatoliklar va top-level await.

Generatorlar, ilg'or iteratsiya

Generatorlar

function* va yield yordamida qiymatlarni birma-bir, talab bo'yicha ishlab chiqaruvchi maxsus funksiyalar.

Asinxron iteratsiya va generatorlar

for await..of, Symbol.asyncIterator va async generatorlar — ma'lumot asta-sekin, so'rovlar orqali kelganda ishlatiladi.

Modullar

Modullar, kirish

Modul nima, nega u kerak, bitta fayl = bitta modul, script type=module va modullarning o'ziga xos xususiyatlari.

Eksport va Import

export/import ning barcha ko'rinishlari: nomli eksport, default eksport, import * as, as bilan qayta nomlash va re-export.

Dinamik importlar

import() ifodasi, uning promise qaytarishi, shartli va kechiktirilgan yuklash hamda statik importlardan farqi.

Qo'shimcha mavzular

Proxy va Reflect

Proxy obyekti bilan boshqa obyekt ustidagi amallarni ushlab qolish (traps) va Reflect API bilan ularni to'g'ri bajarish.

Eval: kod satrini ishga tushirish

eval() funksiyasi bilan satr ko'rinishidagi kodni bajarish, uning ko'lami, xavflari va zamonaviy muqobillari.

Karrilash (Currying)

Ko'p argumentli funksiyani f(a)(b)(c) ko'rinishidagi bir argumentli funksiyalar zanjiriga aylantirish va qisman qo'llash.

Reference Type

Nega obj.method() this'ni to'g'ri oladi-yu, (obj.method)() yoki metodni o'zgaruvchiga ko'chirish this'ni yo'qotadi — ichki Reference Type mexanizmi.

BigInt

2 in 53 dan katta butun sonlar bilan aniq ishlash uchun BigInt turi: 123n yozuvi, amallar va Number bilan aralashtirmaslik.

Unicode, satr ichki tuzilishi

Satrlar UTF-16 da qanday saqlanadi, surrogat juftlar, kod nuqtalari, codePointAt va emoji uzunligi muammosi.

WeakRef va FinalizationRegistry

Obyektni axlat yig'ishga to'sqinlik qilmasdan zaif havola saqlash (WeakRef) va u yo'q qilingach xabar olish (FinalizationRegistry).

2-qism: Brauzer — hujjat, hodisalar, interfeyslar

Hujjat (DOM)

Brauzer muhiti va spetsifikatsiyalar

JavaScript qanday muhitlarda ishlaydi, brauzerdagi global obyekt window, DOM, BOM va document nima, host muhitlari va rasmiy spetsifikatsiyalar.

DOM daraxti

HTML hujjat qanday qilib teglar daraxtiga aylanadi, element va matn tugunlari, avtomatik xatolarni tuzatish, tugun turlari va DevTools'da ko'rish.

DOM bo'ylab harakatlanish

documentElement, body, head; bolalar (childNodes, firstChild, lastChild), qo'shnilar va ota tugunlar; faqat elementlar bo'yicha navigatsiya va jadvallar bilan ishlash.

Elementlarni qidirish: getElement, querySelector

getElementById, querySelector va querySelectorAll, getElementsByTagName/ClassName, matches, closest, contains hamda jonli va statik to'plamlar farqi.

Node xossalari: tur, teg va tarkib

DOM tugun sinflari ierarxiyasi, nodeType, nodeName va tagName, innerHTML va outerHTML, nodeValue/textContent hamda hidden xossasi.

Atributlar va xossalar

DOM xossalari va HTML atributlari orasidagi farq, getAttribute/setAttribute/hasAttribute/removeAttribute, xossa-atribut sinxronizatsiyasi hamda data-* atributlar va dataset.

Yangi elementlarni yaratish (createElement, createTextNode), ularni sahifaga qo'shish (append/prepend/before/after/replaceWith), insertAdjacentHTML, elementni o'chirish, nusxalash (cloneNode), eski usullar va DocumentFragment.

Uslublar va klasslar

className va classList (add/remove/toggle/contains), element.style bilan inline uslublar, cssText, getComputedStyle orqali yakuniy uslublarni o'qish va muhim uslub qoidalari.

100

Element o'lchami va skroll

offsetWidth/Height, clientWidth/Height, scrollWidth/Height, scrollTop/Left, offsetParent va getBoundingClientRect qisqacha — elementning geometrik xossalari.

101

Oyna o'lchamlari va skroll

document.documentElement orqali oyna (viewport) o'lchamini olish, hujjatning to'liq o'lchami, pageYOffset/scrollY joriy skroll, scrollTo/scrollBy va scrollIntoView bilan skroll boshqarish.

102

Koordinatalar

Ikki koordinata tizimi: oynaga nisbatan (clientX/clientY) va hujjatga nisbatan (pageX/pageY), getBoundingClientRect, elementFromPoint va koordinatalar orqali elementni joylashtirish.

Hodisalarga kirish

103

Brauzer hodisalariga kirish

Hodisa nima, uni tinglashning uch usuli: HTML atribut (onclick), DOM xossa (elem.onclick), addEventListener/removeEventListener; event obyekti, this va handleEvent bilan obyekt-ishlovchi.

104

Ko'tarilish va tutish (bubbling va capturing)

Bubbling tamoyili, event.target va currentTarget farqi, stopPropagation va stopImmediatePropagation, capturing fazasi va hodisaning uch fazasi.

105

Hodisa delegatsiyasi

Bubbling va targetdan foydalanib, bitta ishlovchi bilan ko'p elementni boshqarish; data-atributlar bilan delegatsiya; 'behavior' patterni va afzalliklari.

106

Brauzerning standart harakatlari

preventDefault bilan standart harakatni to'xtatish; onclick uchun return false; passive; event.defaultPrevented; havola va forma misollari.

107

Maxsus hodisalar

new Event, CustomEvent (detail bilan), dispatchEvent, bubbles/cancelable, ichma-ich hodisalar va o'z komponentlaringda maxsus hodisalar bilan ishlash.

UI hodisalari

108

Sichqoncha hodisalari

mousedown/up, click, dblclick, contextmenu tartibi; qaysi tugma bosilgani (button), koordinatalar clientX/Y va pageX/Y, hamda shiftKey, ctrlKey, altKey, metaKey modifikator tugmalari.

109

mouseover/out, mouseenter/leave

mouseover/mouseout hodisalari va relatedTarget xossasi; kursor bolalar elementlar ustidan o'tganda yuzaga keladigan muammolar; bubbling qilmaydigan mouseenter/mouseleave hodisalari.

110

Drag'n'Drop (sichqoncha bilan)

mousedown → mousemove → mouseup algoritmi asosida element sudrash; brauzerning standart ondragstart harakatini o'chirish; pointer-events va document.elementFromPoint yordamida nishonlarni (droppable) aniqlash.

111

Pointer hodisalari

pointerdown/move/up va boshqa Pointer Events; pointerId, pointerType, isPrimary xossalari; setPointerCapture; sichqoncha, sensor va qalam (stylus) hodisalarini yagona API'da birlashtirish.

112

Klaviatura: keydown va keyup

keydown va keyup hodisalari; event.key (belgi) va event.code (fizik tugma) o'rtasidagi farq; avto-takror (auto-repeat); standart harakatlar va ularni oldini olish; amaliy qiyosiy misollar.

113

Skroll

scroll hodisasi; skrollni event bilan to'xtatib bo'lmasligi va uni oldini olishning to'g'ri usullari; "cheksiz sahifa" (infinite scroll) g'oyasi va uni amalga oshirish yondashuvi.

Formalar va boshqaruv elementlari

114

Forma xossalari va metodlari

document.forms, form.elements, input/textarea/select/option bilan ishlash: value, checked, selectedIndex va options orqali qiymatlarni o'qish va yozish.

115

Fokuslash: focus/blur

focus()/blur() metodlari, focus/blur hodisalari, tabindex bilan fokusni boshqarish, focusin/focusout orqali delegatsiya va validatsiya misoli.

116

Hodisalar: change, input, cut, copy, paste

change va input hodisalarining farqi, matn kiritishni kuzatish, cut/copy/paste va ClipboardEvent bilan almashish buferini boshqarish.

117

Forma yuborish: submit hodisasi va metod

submit hodisasi, Enter bilan yuborish, form.submit() metodi, yuborishdan oldingi validatsiya va preventDefault bilan oldini olish.

Hujjat va resurs yuklanishi

118

Sahifa: DOMContentLoaded, load, beforeunload, unload

HTML sahifaning hayot sikli: DOMContentLoaded, load, beforeunload va unload hodisalari qachon yuz beradi, readyState, sahifadan chiqishdan oldin ogohlantirish va sendBeacon.

119

Skriptlar: async, defer

Skriptlarni yuklashda bloklovchi muammo, defer va async atributlari, ularning farqi, dinamik skriptlar va qaysi birini qachon ishlatish.

120

Resurs yuklash: onload va onerror

Tashqi resurslarni (skript, rasm, iframe) yuklash holatini kuzatish: onload va onerror hodisalari, crossorigin atributi va resursning tayyor bo'lishini aniqlash.

Qo'shimcha brauzer mavzulari

121

Mutation observer

MutationObserver bilan DOM daraxtidagi o'zgarishlarni — element qo'shilishi, o'chirilishi, atribut va matn o'zgarishlarini — kuzatish.

122

Tanlash va Range

Range obyekti bilan hujjatning bir qismini belgilash, Selection obyekti orqali foydalanuvchi tanlagan matnni o'qish va dastur orqali tanlash o'rnatish.

123

Hodisalar tsikli: mikro va makrovazifalar

Event loop — brauzer va Node.js kodni qanday tartibda bajarishi; makrovazifa va mikrovazifa navbatlari, render, setTimeout(0) va og'ir hisob-kitobni bo'lish.

3-qism: Qo'shimcha bo'limlar

Oynalar va freymlar

124

Popup oynalar va window metodlari

window.open bilan yangi oyna ochish, popup bloklovchilar, oyna sozlamalari (width, height, left, top), ochilgan oynaga murojaat qilish, close, focus va blur metodlari.

125

Oynalararo aloqa

Same Origin (bir xil manba) siyosati, iframe va contentWindow, boshqa manbadagi oynalar bilan xavfsiz aloqa: postMessage va message hodisasi, origin tekshirish orqali xavfsizlik.

126

Clickjacking hujumi

Clickjacking (bosishni o'g'irlash) hujumining g'oyasi, saytni ko'rinmas iframe ustiga qo'yish, va himoya usullari: X-Frame-Options, CSP frame-ancestors, samesite cookie.

Ikkilik ma'lumot va fayllar

127

ArrayBuffer, TypedArray

Ikkilik ma'lumotning asosi: ArrayBuffer xotira bloki, uning ustidagi ko'rinishlar (Uint8Array, Int32Array va boshqalar), indeks bilan ishlash, TypedArray metodlari va DataView.

128

TextDecoder va TextEncoder

Ikkilik ma'lumotni matnga aylantirish: TextDecoder baytlarni satrga o'giradi, TextEncoder esa satrni baytlarga. UTF-8 kodlash bilan amaliy ishlash.

129

Blob

Blob obyekti — ikkilik katta obyektlar bilan ishlash: konstruktor, type (MIME turi), slice bilan bo'laklash, URL.createObjectURL orqali havola yaratish, fayl yuklab olish va rasmga aylantirish.

130

File va FileReader

Foydalanuvchi tanlagan fayllar bilan ishlash: File obyekti (input.files), FileReader bilan faylni o'qish (readAsText, readAsDataURL, readAsArrayBuffer) va yuklash jarayonini kuzatish.

Tarmoq so'rovlari

131

Fetch

Zamonaviy fetch() metodi bilan serverga so'rov yuborish: response.status/ok, javobni o'qish (json/text), async/await va xatoliklarni boshqarish.

132

Fetch: so'rovlar va JSON

POST so'rov yuborish: method, headers, body parametrlari; JSON.stringify bilan ma'lumot yuborish; Content-Type sarlavhasining ahamiyati.

133

FormData

FormData obyekti bilan forma ma'lumotlarini yuborish: HTML formadan yaratish, append/set/delete metodlari, fayl yuklash va fetch bilan jo'natish.

134

Fetch: yuklanish jarayoni

Katta javoblarni yuklashda jarayonni (progress) kuzatish: response.body va ReadableStream, getReader(), Content-Length va foizni hisoblash.

135

XMLHttpRequest

Tarmoq so'rovlarining eski usuli: open/send, onload/onerror/onprogress hodisalari, sinxron va asinxron rejimlar, fetch bilan solishtirish.

136

WebSocket

Server bilan real vaqtda ikki tomonlama aloqa: new WebSocket, open/message/close/error hodisalari, send, qayta ulanish va fetch bilan farqi.

Brauzerda ma'lumot saqlash

137

Cookie

document.cookie orqali cookie'larni o'qish va yozish, path/domain/expires/max-age, secure va samesite bayroqlari, httpOnly, cheklovlar va yordamchi funksiyalar.

138

localStorage va sessionStorage

Web Storage: setItem/getItem/removeItem/clear metodlari, kalitlar bo'yicha aylanish, obyektlarni JSON orqali saqlash, storage hodisasi va ikkalasining farqi.

139

IndexedDB

Brauzerdagi kuchli ma'lumotlar bazasi: obyekt ombori, versiyalar, transaksiyalar, qo'shish/o'qish, indekslar, promise o'ramchisi va uni qachon ishlatish.

Muntazam ifodalar (RegExp)

140

Muntazam ifodalar: kirish

Muntazam ifoda (RegExp) nima, /pattern/flags sintaksisi, g/i/m/s/u/y flaglari, str.match, str.replace, str.search, regexp.test metodlari va regexp yaratishning ikki usuli.

141

Belgilar sinflari

Belgi sinflari \d \D \s \S \w \W, ularning teskarilari, nuqta (.) va s flagi, unicode haqida qisqacha hamda telefon raqamini ajratish kabi amaliy misollar.

142

Langarlar: ^ va $, ko'p qatorli rejim

Boshlanish langari ^, tugash langari $, to'liq moslikni tekshirish, ko'p qatorli m rejimi va so'z chegarasi \b.

143

Kvantorlar: +, *, ?, {n,m}

Miqdor belgilari bilan belgilar nechta marta takrorlanishini boshqarish; ochko'z (greedy) va dangasa (lazy) rejimlar; raqam va HTML teglarni ajratish misollari.

144

Guruhlash va tutish

Qavslar bilan qismlarni guruhlash; guruh natijalari (match) va nomli guruhlar (?<name>); replace da $1 va $<name>; tutmaydigan guruh (?:...).

145

Alternatsiya (yoki) |

Vertikal chiziq | bilan bir necha variantdan birini tanlash; qavs bilan chegaralash; sana va vaqt misollari; tez-tez uchraydigan tuzoqlar.

146

Lookahead va lookbehind

Oldinga qarash x(?=y), x(?!y) va orqaga qarash (?<=y)x, (?<!y)x; narxni ajratish misoli; bu vositalar qachon kerak bo'ladi.

4-qism: Amaliy vositalar

Git va GitHub

147

Git va GitHub nima?

Versiya nazorati (version control) nima va nega kerak; Git — mahalliy VCS; GitHub — bulutli platforma; ularning farqi; repozitoriy, commit va branch tushunchalari; muqobil xizmatlar (GitLab, Bitbucket).

148

Git o'rnatish va sozlash

Git'ni Windows, macOS va Linux'ga o'rnatish; git --version orqali tekshirish; birinchi sozlash — git config bilan ism va elektron pochta; SSH kalit yaratish (ssh-keygen) va GitHub'ga qo'shish; git config --list.

149

Git asosiy buyruqlari

git init bilan repozitoriy yaratish; git status; git add (fayl va nuqta); git commit -m; git log va --oneline; ishchi katalog, staging va repozitoriy tushunchalari; faylni o'zgartirish oqimi; git diff bilan farqlarni ko'rish.

150

Branch va birlashtirish (merge)

Branch (shox) nima va nega kerak, git branch, git checkout, zamonaviy git switch, git checkout -b bilan yangi branch yaratish, branch'larni git merge bilan birlashtirish, merge konflikti va uni hal qilish, keraksiz branch'ni git branch -d bilan o'chirish.

151

GitHub bilan ishlash: clone, push, pull

Remote (masofaviy ombor) tushunchasi, git remote add origin, mavjud omborni git clone bilan nusxalash, git push -u origin main bilan kodni yuborish, git pull bilan yangilanishlarni olish, git fetch va git pull farqi, mahalliy va masofaviy omborlarni sinxronlash.

152

Jamoa bilan ishlash: fork va Pull Request

Fork (o'zingizga nusxa ochish) tushunchasi, Pull Request (PR) nima va uning to'liq jarayoni, issue (muammo) yaratish, kod ko'rib chiqish (code review), branch'da ishlab PR ochish oqimi, upstream bilan sinxronlash.

153

Foydali vositalar: .gitignore, undo, stash

.gitignore fayli va namunasi, allaqachon kuzatilayotgan faylni git rm --cached bilan chiqarish, o'zgarishni bekor qilish (git restore, git reset, git revert farqi), git stash bilan ishni vaqtincha yashirish, git tag qisqacha, yaxshi commit xabari yozish qoidalari.

Docker

154

Docker nima? Konteynerlar

Docker qanday muammoni hal qiladi, konteyner nima, virtual mashina bilan farqi, image va container tushunchalari, Docker Hub va nega Docker foydali.

155

Docker o'rnatish va birinchi konteyner

Docker'ni o'rnatish (Desktop va Linux engine), versiyani tekshirish, hello-world, nginx va ubuntu bilan birinchi konteynerlar hamda -d, -p, --name bayroqlari.

156

Asosiy Docker buyruqlari

Kundalik ishda kerak bo'ladigan buyruqlar: ps, images, pull, run bayroqlari (-d -p -e -v --name), stop/start/rm, rmi, exec -it va logs.

157

Dockerfile va o'z image'ingizni yaratish

Dockerfile nima, asosiy ko'rsatmalar (FROM, WORKDIR, COPY, RUN, EXPOSE, CMD, ENV), docker build, qatlamlar va kesh, .dockerignore hamda Node.js ilova uchun namuna.

158

Docker Compose

Bir nechta konteynerni birga boshqarish, docker-compose.yml tuzilishi (services, ports, volumes, environment, depends_on), compose up/down va Node + Postgres namunasi.

159

Volume va tarmoq (network)

Konteyner ma'lumoti yo'qolishi muammosi, volume va bind mount, docker volume buyruqlari, konteynerlararo tarmoq va xizmat nomi orqali ulanish.

Nginx

160

Nginx nima?

Veb-server tushunchasi, Nginx tarixi va mashhurligi, uning asosiy vazifalari (statik fayl, reverse proxy, load balancer, SSL termination) va Apache bilan qisqa taqqoslash.

161

Nginx o'rnatish va boshqarish

Nginx'ni apt/yum orqali o'rnatish, systemctl bilan boshqarish (start/stop/restart/status), config testi (nginx -t), qayta yuklash (reload), fayl/papka joylashuvi va loglar.

162

Konfiguratsiya asoslari

nginx.conf tuzilishi, kontekstlar (main, events, http, server, location), direktiva sintaksisi, server bloki (listen, server_name, root, index) va location bloki asoslari.

163

Statik saytga xizmat ko'rsatish

Statik HTML/CSS/JS saytni Nginx orqali chiqarish: root va index, location bilan yo'llar, try_files, 404 sahifasi, gzip yoqish va kesh sarlavhalari. To'liq server bloki namunasi.

164

Reverse proxy va load balancing

Reverse proxy tushunchasi, proxy_pass bilan Node.js ilovaga so'rov uzatish, proxy_set_header (Host, X-Real-IP), upstream bloki bilan load balancing va usullar (round-robin, least_conn).

165

SSL/HTTPS sozlash

Nega HTTPS kerak, Let's Encrypt / certbot bilan bepul sertifikat, listen 443 ssl, ssl_certificate direktivalari, HTTP dan HTTPS ga yo'naltirish (return 301) va certbot --nginx.

Linux va terminal

166

Linux va terminal nima?

Operatsion tizim nima, Linux va uning distributivlari (Ubuntu, Debian, Fedora), shell va bash, terminal, GUI va CLI o'rtasidagi farq hamda nega dasturchiga terminal shart.

167

Fayl tizimi va navigatsiya

Linux fayl tizimi tuzilishi (/, /home, /etc), pwd, ls flaglari bilan, cd, mkdir, rmdir; mutlaq va nisbiy yo'llar; ~, . va .. belgilari.

168

Fayllar bilan ishlash

touch, cp, mv, rm (ehtiyotkorlik bilan), cat, less, head, tail, nano/vim, find, grep, wc va oqimlarni yo'naltirish (>, >>, |).

169

Ruxsatlar va egalik

rwx ruxsatlar, chmod (raqamli va belgili), chown, foydalanuvchi va guruh tushunchasi, sudo va root, su buyrug'i.

170

Jarayonlar va tarmoq

ps, top/htop, kill, fon rejimi (&), jobs, systemctl; tarmoq buyruqlari ping, curl, wget; paket menejeri apt (install/update).

171

Bash skript asoslari

Shebang (#!/bin/bash), chmod +x bilan ishga tushirish, o'zgaruvchilar, echo va read, if/else shartlari, for/while sikllari, funksiyalar va to'liq skript misoli.

5-qism: Backend dasturlash

Node.js va Express

172

Node.js nima?

Server tomonda JavaScript, V8 dvigateli, bir oqimli event loop, bloklamaydigan I/O, Node.js qachon ishlatiladi, o'rnatish va birinchi skript.

173

Modullar va npm

CommonJS (require/module.exports) va ESM (import/export), o'rnatilgan modullar, npm nima, npm init, package.json, npm install, node_modules, dependencies va npx.

174

Fayl tizimi va HTTP server

fs moduli (readFile/writeFile, sync va async), path moduli, http moduli bilan oddiy server yaratish, req va res obyektlari, portni tinglash.

175

Express asoslari

Nega Express, o'rnatish, birinchi ilova (app va app.listen), route (app.get), req va res obyektlari, res.send va res.json.

176

REST API yaratish

REST tamoyillari, GET/POST/PUT/DELETE, route parametrlari (:id), query, JSON tanasi, status kodlar va massivda oddiy CRUD API misoli.

177

Middleware va xatoliklar

Middleware nima, zanjir, next(), express.json(), express.static(), maxsus logger middleware, xatolarni boshqarish middleware va 404.

Ma'lumotlar bazalari

178

Ma'lumotlar bazasi nima?

Ma'lumotlar bazasi nima uchun kerak, DBMS (ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi) nima, relatsion (SQL) va NoSQL bazalar farqi, jadval/qator/ustun tushunchalari, mashhur bazalar (PostgreSQL, MySQL, MongoDB) va qachon qaysi birini tanlash.

179

SQL asoslari

SQL tilining asosiy buyruqlari: CREATE TABLE (ma'lumot turlari INT, VARCHAR va boshqalar), INSERT INTO, SELECT, WHERE (shartlar, AND/OR, LIKE), UPDATE, DELETE, ORDER BY va LIMIT. Real misollar bilan.

180

SQL: bog'lanishlar va JOIN

Jadvallarni bog'lash: PRIMARY KEY va FOREIGN KEY, munosabatlar (1:N), JOIN turlari (INNER, LEFT, RIGHT), GROUP BY va agregat funksiyalar (COUNT, SUM, AVG), HAVING orqali guruhlarni filtrlash.

181

MongoDB (NoSQL)

MongoDB asoslari: kolleksiya va hujjat (JSON-simon), insertOne/insertMany, find/findOne (filtrlar), updateOne ($set), deleteOne, so'rov operatorlari ($gt, $in, $lt), va SQL bilan bosqichma-bosqich taqqoslash.

182

Node.js bilan bazaga ulanish

Node.js'dan PostgreSQL'ga pg kutubxonasi orqali ulanish, so'rov yuborish, parametrlangan so'rovlar bilan SQL injection'dan himoyalanish, async/await bilan to'liq CRUD misoli, connection pool va MongoDB uchun mongoose'ga qisqacha nazar.

Web xavfsizligi va autentifikatsiya

183

Web xavfsizligi asoslari

Nega xavfsizlik muhim, CIA triadasi, "foydalanuvchiga hech qachon ishonma" tamoyili, HTTPS va OWASP asosidagi umumiy tahdidlar ro'yxati.

184

Autentifikatsiya va avtorizatsiya

Autentifikatsiya va avtorizatsiya farqi, parolni hech qachon ochiq saqlamaslik, bcrypt bilan hashlash va salt, sessiya (cookie) va token yondashuvlari, xavfsiz cookie.

185

JWT (JSON Web Token)

JWT tuzilishi (header.payload.signature), imzolash va tekshirish, Express'da login → token → himoyalangan route middleware, token muddati, afzallik va kamchiliklari.

186

XSS va CSRF

XSS nima va undan himoya (kirishni eskeyplash, CSP, textContent va innerHTML), CSRF nima va undan himoya (CSRF token, SameSite cookie). Himoya kodlari bilan.

187

SQL injection va boshqa himoyalar

SQL injection qanday yuzaga keladi va undan himoya (parametrlangan so'rovlar, ORM), hamda boshqa muhim amaliyotlar: validatsiya, eng kam imtiyoz, sirlarni .env, rate limiting, xatolarni yashirish.

NestJS

188

NestJS nima?

TypeScript uchun yaratilgan zamonaviy backend framework: Express ustida ishlaydigan, modulli va Angular'dan ilhomlangan arxitektura, nega u kerak va uni qanday o'rnatish mumkin.

189

Loyiha tuzilishi: Module, Controller, Service

NestJS'ning uch asosiy qurilish bloki: @Module modullarni tashkil qiladi, @Controller so'rovlarni qabul qiladi, @Injectable service biznes-logikani saqlaydi. Nest CLI bilan ularni generatsiya qilish.

190

Routing va DTO

HTTP metod dekoratorlari (@Get, @Post, @Put, @Delete), parametrlarni olish (@Param, @Query, @Body), DTO klasslari orqali ma'lumot shakli, class-validator va ValidationPipe bilan avtomatik validatsiya.

191

Provider va Dependency Injection

Dependency Injection nima va u NestJS'da qanday ishlaydi, provayderlar, konstruktor injektsiyasi, IoC konteyner, modullararo import/export orqali service'larni ulashish.

192

Ma'lumotlar bazasi (TypeORM)

NestJS'da ma'lumotlar bazasi bilan ishlash: TypeORM integratsiyasi, @Entity bilan jadval e'loni, Repository shabloni, to'liq CRUD service misoli va Prisma bilan qisqacha taqqoslash.

193

Middleware, Guard, Interceptor, Exception filter

NestJS so'rovni qayta ishlash quvuri: Middleware, autentifikatsiya uchun Guard (@UseGuards), ma'lumotni o'zgartiruvchi Pipe, javobni boyituvchi Interceptor va xatolarni tutuvchi Exception filter.

6-qism: Frontend asoslari

HTML

194

HTML nima?

HTML — veb-sahifalarni belgilash tili. Teg, element va atribut tushunchalari, HTML hujjatining skeleti (DOCTYPE, html, head, body), title va meta teglari, hamda birinchi sahifani yozish.

195

Asosiy teglar

Eng ko'p ishlatiladigan HTML teglari: sarlavhalar (h1-h6), paragraflar, qalin va kursiv matn (strong/em), ro'yxatlar (ul/ol/li), havolalar (a), rasmlar (img), div va span konteynerlari, hamda br va hr.

196

Formalar

Foydalanuvchidan ma'lumot yig'ish uchun formalar: form tegi (action, method), input turlari (text, password, email, checkbox, radio, number, date), label, select/option, textarea, tugmalar hamda required va boshqa validatsiya atributlari.

197

Semantik HTML

Nega semantik teglar muhim; sahifa tuzilishi teglari (header, nav, main, section, article, aside, footer); foydalanish qulayligi (a11y) asoslari; SEO uchun foydasi va "div sho'rvasi"dan qochish.

CSS

198

CSS nima?

CSS — veb-sahifalarni bezash tili. Sintaksis (selektor { xossa: qiymat; }), CSS'ni HTML'ga ulash usullari (inline, internal, external), asosiy selektorlar (element, class, id), ularni kombinatsiyalash va spetsifiklik tushunchasi.

199

Box model

CSS'da har bir element to'rtburchak qutidir. Content, padding, border va margin qatlamlari; width/height; box-sizing: border-box; display xossasi (block, inline, inline-block, none) va overflow.

200

Flexbox

display: flex bilan elementlarni bir o'lchamli joylashtirish. Asosiy va ko'ndalang o'q, justify-content, align-items, flex-direction, flex-wrap, gap; flex-grow/shrink/basis va amaliy joylashuvlar.

201

CSS Grid

display: grid bilan ikki o'lchamli joylashuv. grid-template-columns/rows (fr, repeat, minmax), gap, elementlarni joylashtirish (grid-column/row), Flexbox bilan farqi va qachon qaysi birini tanlash.

202

Responsive dizayn

Sayt barcha ekran o'lchamlariga moslashishi. Birliklar (px, %, em, rem, vw/vh), media query (@media), mobile-first yondashuv, moslashuvchan rasm va matn, breakpointlar.

203

Ranglar, shrift va bezaklar

color/background va rang formatlari (hex, rgb, hsl); shrift (font-family, size, weight, line-height); matn bezaklari (text-align, text-decoration); border-radius, box-shadow va transition asoslari.

TypeScript

204

TypeScript nima?

TypeScript — JavaScript ustiga turlarni qo'shadigan til; nega kerak, o'rnatish, tsc bilan kompilyatsiya va .ts fayllari.

205

Asosiy turlar

Tur izohlari, string/number/boolean, massiv va tuple, any va unknown, void, null/undefined, tur xulosasi va literal turlar.

206

Interfeys va tip aliaslari

interface bilan obyekt shaklini tavsiflash, type alias, ixtiyoriy va readonly xossalar, union va intersection, interface vs type.

207

Funksiyalar va generiklar

Parametr va qaytish turlari, ixtiyoriy va standart parametrlar, generiklar, generic interfeys va klass, cheklovlar (extends).

208

Klasslar va konfiguratsiya

TS klasslari, kirish modifikatorlari (public/private/protected/readonly), implements, enum va tsconfig.json asoslari.

React

209

React nima?

React — foydalanuvchi interfeysi uchun kutubxona; komponentga asoslangan, deklarativ yondashuv, virtual DOM, SPA tushunchasi va Vite bilan o'rnatish.

210

JSX va komponentlar

JSX sintaksisi, funksional komponent yozish, komponentni createRoot bilan render qilish, bir root element qoidasi, className va {ifoda} joylashtirish.

211